Το κάζο της Νυμφαίας

 

Αυτό που συνέβη με το κλείσιμο της τελωνειακής διέλευσης της Νυμφαίας μια Παρασκευή το μεσημέρι δεν χωρά ούτε δικαιολογίες, ούτε ερμηνείες. Είναι η απτή απόδειξη της ανυπαρξίας του στοιχειώδους σχεδιασμού από αυτούς που ανέλαβαν την ευθύνη να κυβερνήσουν τη χώρα. Είναι απτή απόδειξη της ανυπαρξίας του στοιχειώδους σχεδιασμού για την επανεκκίνηση της οικονομίας μεσούσης της πανδημίας. Ακόμα και αν τελικά η τελωνειακή διέλευση ξανανοίξει σε λίγα 24ωρα, ακόμα και αν υπάρχει χρόνος για να μην πληγεί καίρια η φετινή τουριστική περίοδος, η κυβέρνηση απόδειξε στην τελωνειακή διέλευση της Νυμφαίας το εμφατικό έλλειμμα στο κυβερνάν. Διότι χιλιάδες χρόνια πριν σε τούτη τη γωνιά του κόσμου είχε ειπωθεί με σαφήνεια από τον Αλκιβιάδη: «Το κυβερνάν εστί προβλέπειν».

 Αλλά αυτοί δεν πρόβλεψαν το προφανές. Όταν το μαύρο για τον ελληνικό τουρισμό περσινό καλοκαίρι ανοιγόκλειναν την τελωνειακή διέλευση της Νυμφαίας επικαλούμενοι την πλήρη ανυπαρξία της απαραίτητης για τους υγειονομικούς ελέγχους των διερχομένων υποδομής, απόκρυψαν το έλλειμμά τους φορτώνοντας τις ευθύνες στους προηγούμενους. Και όμως. Οι μήνες από το πρώτο lock down του Μαρτίου μέχρι τον Ιούνιο, έφταναν και περίσσευαν για τη δημιουργία μιας ζηλευτής υποδομής με fast track διαδικασίες. Αλλά πέρυσι ήταν πέρυσι. Ήταν αντικειμενικά δύσκολο να υπάρξει τουριστική κίνηση σε κείνες τις συνθήκες. Και για όσους βολεύονται με τις δικαιολογίες μπορούσε κανείς να επικαλεστεί τους προηγούμενους.

 Ετούτη τη φορά όμως δεν υπάρχει καμμία απολύτως δικαιολογία. Αυτοί που ανέλαβαν την ευθύνη να κυβερνήσουν τη χώρα, άρα αυτονόητα ήταν υποχρεωμένοι να προβλέψουν, όφειλαν να γνωρίζουν το στοιχειώδες. Ότι όλα και στη Νυμφαία και σε όλες τις τελωνειακές διελεύσεις θα κριθούν στην υποδομή. Τους το έλεγαν τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Τους το έλεγαν οι παράγοντες του τουριστικού τομέα στις αναρίθμητες διαδικτυακές συσκέψεις και διαβουλεύσεις. Τους το φώναζε η κοινή λογική. Αλλά, φευ, αυτοί εκώφευσαν. Δεν έπραξαν το αυτονόητο.

 Ακόμα και αν η Νυμφαία ανοίξει αύριο η ζημιά έχει γίνει, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έστω και τώρα υπάρχει περιθώριο για άλλη ολιγωρία. Η τελωνειακή διέλευση της Νυμφαίας πρέπει να ανοίξει το συντομότερο με την απαραίτητη για τους υγειονομικούς ελέγχους υποδομή έστω και με κοντέινερ. Έστω και την ύστατη στιγμή. Κι όταν με το καλό η θερινή τουριστική περίοδος ολοκληρωθεί, οι κυβερνώντες οφείλουν να θέσουν σε εφαρμογή ένα συνολικότερο σχέδιο για τις τελωνειακές διελεύσεις όλης της χώρας.

 Γιατί η πρώτη εικόνα του ανθρώπου που επισκέπτεται τη χώρα είναι από μέτρια έως κακή.

Νίκος Σπιτσέρης

Read More

Όταν μιλούν τα φέρετρα

Δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση η αποσύνθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αλλά τώρα μιλούν τα φέρετρα ένεκα της πανδημίας του κορονοϊού. Οι εκατόμβες των νεκρών. Και όταν μιλούν τα φέρετρα, τα πάντα μπορούν να αλλάξουν. Ακόμα και ένας υπερεθνικός οργανισμός, που ξεκίνησε να οικοδομείται από τη δεκαετία του ’50. Η δυσκολία του εγχειρήματος της διάλυσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ενδεχομένως ο μοναδικός λόγος, που επιτρέπει αισιοδοξία ότι το στοίχημα της Ενωμένης Ευρώπης θα σωθεί. Διότι αυτό είναι το ζητούμενο. Να σωθεί και να στρίψει. Να επιστρέψει στις βασικές της αρχές, στα θεμέλια της ευρωπαϊκής ιδέας: Στην αρχαία ελληνική σκέψη, τη νομοθετική ρωμαϊκή δεινότητα και τη χριστιανική πνευματικότητα.

Όχι, το ζητούμενο των εμπνευστών του εγχειρήματος της Ενωμένης Ευρώπης δεν ήταν μια γερμανική Ευρώπη. Τουναντίον, η βασική επιδίωξη ήταν η ιστορική συμφιλίωση Γαλλίας-Γερμανίας, προκειμένου να ακυρωθούν εν τη γενέσει τους τα αίτια μιας νέας παγκόσμιας πολεμικής σύρραξης. Αυτός ο στρατηγικός στόχος, που μπολιάστηκε με τις πολιτικές του ευρωπαϊκού κράτους πρόνοιας, που κυριάρχησαν στα ερείπια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, έκανε την Ευρωπαϊκή Ένωση κυρίαρχη. Τόσο κυρίαρχη και τόσο ελκυστική, που υποχρέωσε τους Βρετανούς να εγκαταλείψουν άδοξα τα σχέδια για τη δημιουργία μιας άλλης ευρωπαϊκής ένωσης, με πιο χαλαρούς δεσμούς, της ΕΖΕΣ και να σπεύσουν να ενταχθούν τη δεκαετία του ’60. Μια προσπάθεια που για χρόνια σκόνταφτε στην άρνηση του Γάλλου στρατηγού Ντε Γκωλ, που οργισμένος από τη στάση των Βρετανών είχε ξεκαθαρίσει πως δεν πρόκειται να ενταχθούν στην τότε ΕΟΚ, όσο αυτός κρατούσε τα ηνία.

Έκτοτε κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, παρά τα προβλήματά της, προχώρησε μεθοδικά και έφτασε να γίνει η Ευρώπη των «28», έστω και αν η τελευταία μεγάλη διεύρυνση είχε έντονη τη σφραγίδα της Γερμανίας, που αναζητούσε ζωτικό οικονομικό χώρο μετά την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ. Έστω και αν ετούτη η μεγάλη διεύρυνση ενείχε τον κίνδυνο της χαλαρότητας σε επικίνδυνο βαθμό.

Η οικονομική κρίση του 2008, η περίπτωση της Ελλάδας και η πολιτική των μνημονίων που ακολούθησε θάμπωσαν πολύ το ευρωπαϊκό όραμα. Συν τω χρόνω, η Γερμανία επέβαλε μια αυστηρή, ενίοτε άτεγκτη, δημοσιονομική πολιτική. Οι Έλληνες έπρεπε να τιμωρηθούν. Οι «σπάταλοι» του ευρωπαϊκού νότου να εμπεδώσουν τις αξίες των σκληρών προτεσταντών του Βορρά (δεν πρόκειται για ζήτημα θρησκείας, αλλά θέασης του κόσμου). Η δράση έφερε αντίδραση και την άνοδο των λαϊκιστών, πολέμιων της ευρωπαϊκής ιδέας. Η πρώτη μεγάλη απώλεια ήταν το Brexit. Όσο και αν η σχέση των Βρετανών με την Ευρωπαϊκή Ενωση υπήρξε ανέκαθεν προβληματική και ιδιαίτερη, το Brexit υπήρξε ένα πλήγμα ουσιαστικό, αλλά και ιδιαίτερα συμβολικό.

Μα τώρα μιλούν τα φέρετρα. Τώρα οι ηγέτες της Ιταλίας και της Ισπανίας έχουν την ευθύνη των νεκρών τους. Τα φέρετρα εν μέσω Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, τον Νοέμβριο του 1942, ήταν η αιτία της σύνταξης της έκθεσης του βρετανού λόρδου Beveridge, που τεκμηρίωσε την ανάγκη διαμοιρασμού του πλούτου, έτσι ώστε να μην δημιουργούνται τα οικονομικά και κοινωνικά αδιέξοδα που αποτέλεσαν την πρώτη ύλη για το αιματοκύλισμα του κόσμου στον Α’ και στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα φέρετρα είναι που τον 21^ο αιώνα υποχρεώνουν τους ηγέτες της Ευρώπης, να επιβάλλουν μιαν άλλη πολιτική.

Τα φέρετρα είναι που ή θα υποχρεώσουν τη Γερμανία και τους σκληρούς προτεστάντες του Βορρά σε αναδίπλωση ή θα οδηγήσουν στο άδοξο τέλος του κοινού ευρωπαϊκού οικοδομήματος.

Και τα φέρετρα δεν σηκώνουν συμβιβασμούς.

Νίκος Σπιτσέρης

Read More

Ο κορονοϊός και μεις

Η πανδημία του κορονοϊού τείνει να αποδειχθεί το πρώτο μεγάλο ορόσημο του 21^ου αιώνα. Το μεγάλο παγκόσμιο γεγονός, που θα αλλάξει τις ισορροπίες, θα μετατοπίσει τις υφιστάμενες διαχωριστικές γραμμές και θα καταστεί ο επιταχυντής εξελίξεων, που θα αλλάξει τον κόσμο όπως τον ξέραμε. Δεν είναι υπερβολή πως στο εξής μπορεί κανείς να κάνει λόγο για την εποχή προ και μετά κορονοϊού. Σε όλα τα επίπεδα. Από το πιθανό όσο ποτέ σενάριο αμφισβήτησης της πρωτιάς των Αμερικανών από την Κίνα, που έκανε την κρίση ευκαιρία και πλέον συνεχίζει την ειρηνική εισβολή της στην Ευρώπη και όχι μόνο μέσω βοήθειας στις πληττόμενες χώρες, μέχρι τους κλυδωνισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που δείχνει ανίκανη να αντιμετωπίσει τη μεγάλη πρόκληση. Η άρνηση της Γερμανίας και των δορυφόρων της στην έκδοση ενός ομολόγου (κορονο-ομολόγου ή όπως αλλιώς ονομαστεί), απολύτως απαραίτητου για τη στήριξη της οικονομίας των χωρών-μελών δεν θα περάσει. Το βέτο της Ιταλίας και της Ισπανίας στην πρόσφατη σύνοδο κορυφής με τηλεδιάσκεψη (σημεία των καιρών) δεν μπορεί και δεν πρόκειται να έχει την τύχη της προηγούμενης μεγάλης σύγκρουσης εντός Ευρωπαϊκής Ένωσης, που κατέληξε στη συνθηκολόγηση των χωρών του νότου και στη λύση των μνημονίων.

Το πρόβλημα ετούτη τη φορά δεν είναι η χρεοκοπία δυο-τριών χωρών και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με μνημόνια. Οι εκατόμβες των νεκρών στην Ισπανία και την Ιταλία υποχρεώνουν τις κυβερνήσεις να ζητήσουν επιτακτικά τη μόνη εφικτή πολιτική εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που δεν είναι άλλη από το «ζεστό χρήμα» στην αγορά. Αν τούτο δεν μπορεί να συμβεί γιατί η Γερμανία ζει με το φάντασμα της Βαϊμάρης, το καράβι της Ευρωπαϊκής Ένωσης πλέει με φόρα προς το παγόβουνο και το ναυάγιο φαντάζει αναπόφευκτο. Στο μεταξύ, η Κίνα, η Ρωσία, αλλά λίαν συντόμως και οι άλλες «τίγρεις της Ασίας» θα σπεύσουν να καλύψουν το κενό.

Όσον αφορά τις θεωρίες συνωμοσίας, είναι ο καιρός να συνειδητοποιήσουμε τα στοιχειώδη. Το μοντέλο του ανθρώπου επιβήτορα αυτού του μικρού πλανήτη που συνεχίζει το αέναο ταξίδι του στον χωροχρόνο έχει όρια συγκεκριμένα. Όχι δεν είμαστε παντοδύναμοι. Είμαστε φθαρτοί. Σάρκα και κόκκαλα. Μπορεί η επανάσταση της ιατρικής επιστήμης να αντιμετώπισε πολλές λοιμώδεις ασθένειες που άλλοτε αφάνιζαν την ανθρωπότητα (τύφος, πολιομυελίτιδα, ευλογία, ελονοσία, ιλαρά), αλλά ο κίνδυνος μια πανδημίας μπορεί ανά πάσα στιγμή να καταδείξει το φθαρτό της ύπαρξης. Και να περιορίσει τις «πολυτέλειες» τύπου αντιεμβολιαστικό κίνημα.

Νίκος Σπιτσέρης

Read More

Κοκόρο ιτάι (πονάει η καρδιά μου)

Σμύρνη 8 Σεπτεμβρίου 1922. Χιλιάδες Έλληνες πρόσφυγες, που γλίτωσαν από τη σφαγή,  φτάνουν στο λιμάνι της Σμύρνης με όσα τιμαλφή του βίου μπόρεσαν να περισώσουν και αναζητούν τρόπο διαφυγής από το μαχαίρι και τη φωτιά. Ο Γιαπωνέζος καπετάνιος του εμπορικού ατμόπλοιου, αντικρίζοντας την τραγωδία, δεν το σκέφτεται στιγμή. Δίνει εντολή να πετάξουν το πολύτιμο φορτίο –δαντέλες και μεταξωτά- στη θάλασσα για να περισυλλέξουν όσους περισσότερους ναυαγούς Μικρασιάτες μπορούν. Την άγνωστη ιστορία έφερε στο φως μια Γιαπωνέζα φοιτήτρια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: Στο κείμενο, που δημοσιεύτηκε σε περιοδικό της Ιαπωνίας, έγραφε ότι κάποιοι Έλληνες ήξεραν τρεις λέξεις της ιαπωνικής γλώσσας: Δύο κοινές, «αριατό» (ευχαριστώ) και «κομίτσουα» (καλημέρα), και τη σπάνια «κοκόρο ιτάι» (πονάει η καρδιά μου). Την έλεγε ενώπιόν τους ο ανθρωπιστής Ιάπωνας πλοίαρχος.

«Κοκόρο ιτάι», έλεγε και ξανάλεγε ο καπετάνιος ενόσω έσωζε ανθρώπους από τον χαλασμό. «Κοκόρο ιτάι» άκουγαν οι πρόσφυγες να λένε κάποιοι «ανέγνωροι αθρώποι», σύμφωνα με τη διήγηση μιας Ελληνίδας, που βρήκε καταφύγιο στο Ιαπωνικό πλοίο.

Δεν σκέφτηκε στιγμή τις συνέπειες. Δεν λογάριασε στιγμή τον θησαυρό που πέταξε στη θάλασσα. Από τη μια είχε την ευθύνη ενός κατάφορτου πλοίου με μετάξια και δαντέλες και από την άλλη κάτι «ανέγνωρους αθρώπους», που έδιναν μάχη για τη ζωή τους. Έδωσε εντολή να πετάξουν το «χρυσάφι» που κουβαλούσε στη θάλασσα για να σώσει όσους περισσότερους «ανέγνωρους αθρώπους» ήταν δυνατόν. Όχι όσους μπορούσε. Όχι όσους χωρούσε το πλοίο. Όχι όσους θα μπορούσε να σώσει αν πετούσε μέρος του φορτίου. Πέταξε όλο το εμπόρευμα στη θάλασσα για να σώσει «ανέγνωρους αθρώπους», που δεν είχε ξαναδεί στη ζωή του και ούτε θα ξανάβλεπε. Δίχως να διεκδικεί από πουθενά την αναγνώριση. Άλλωστε, 90 τόσα χρόνια από την καταστροφή της Σμύρνης, δεν είναι ακόμα γνωστό το όνομά του.

Ελλάδα, 2015. Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, που κατά τον κοινωνιολόγο Ζίγκμουντ Μπάουμαν σφραγίζεται από την αντίθεση τουριστών και πλάνητων, δηλαδή ανθρώπων που διαθέτουν την οικονομική άνεση να περιηγούνται για λόγους ψυχαγωγίας και ανθρώπων ξεριζωμένων, απόβλητων λόγω οικονομικής κρίσης, εμφύλιων σπαραγμών και εθνικών εκκαθαρίσεων, είμαστε αντιμέτωποι με δραματικά διλήμματα. Από τη μια οι πλάνητες, τα ανθρώπινα σκουπίδια της παγκόσμιας «ανάπτυξης», που πια στο παγκόσμιο χωριό δεν υπάρχουν χωματερές για να πεταχτούν και από την άλλη η τουριστική ανάπτυξη. Εύκολες απαντήσεις δεν υπάρχουν, πολλώ δε μάλλον που ο τουρισμός είναι ο μοναδικός ίσως τομέας της ελληνικής οικονομίας που έχει σφυγμό.

Μα, να θυμόμαστε. Κοκόρο ιτάι. Η αξία της ζωής ετούτων των «ανέγνωρων αθρώπων», αυτών των ξεριζωμένων ανθρώπων των καιρών μας είναι μεγαλύτερη από οποιοδήποτε φορτίο.

Νίκος Σπιτσέρης

Read More

Συνέντευξη με τον Γιάννη Ατζακά

Read More

Συζήτηση για τις επιπτώσεις της κρίσης στην υγεία

Read More

Το χρονικό της κρίσης (5/11/2013)

Read More